Harcarken Biriktir
  1. Ana sayfa
  2. Rehber
  3. Sözlük

Sözlük

Katılım finans sözlüğü: murabahadan sukuka 20 terim

Yazan: M. S. · Son güncelleme: 8 Ekim 2026

Katılım finansında faiz yerine ticaret, kira ve ortaklık esaslı sözleşmeler kullanılıyor; terimlerin çoğu Arapça kökenli. Bu sözlük en sık karşılaşılan 20 terimi bir-iki cümleyle açıklıyor. Resmî bir tanım varsa (TKBB standardı, SPK tebliği, BDDK ya da SEDDK yönetmeliği) kaynağı belirtilmiştir; diğerleri genel kullanımı yansıtır.

Hesaplar ve getiriler

Özel cari hesap: Katılım bankasındaki vadesiz hesap. Getiri yok; hesap sahibinin alacağı yatırdığı tutar kadar (BDDK yönetmeliği).

Katılma hesabı (katılım hesabı): Katılım bankasındaki vadeli hesap. Para bankanın finansman işlerine katılır; getiri kâr payıdır. Kanundaki adı “katılma hesabı”; anaparanın aynen geri ödenmesi garanti edilmez (BDDK yönetmeliği).

Kâr payı: Katılma hesabına, bankanın finansman işlerinden elde ettiği kârdan önceden belirlenen paylaşım oranıyla dağıtılan getiri. Açılışta söylenen oran bir beklentidir.

Katılım fonu (bankacılıkta): Bankacılık mevzuatında katılım bankalarında toplanan özel cari ve katılma hesaplarındaki paralar. Yatırım fonuyla karıştırılmamalı.

Katılım fonu (yatırım fonu): Portföyünü faize dayalı olmayan araçlarla oluşturan yatırım fonu; SPK tebliğinde “katılım şemsiye fonu” altında. Ayrıntısı: Katılım fonu nedir?

Finansman yöntemleri

Murabaha (maliyet artı kâr satışı): “Bir malın alış fiyatının veya maliyetinin müşteriye belirtilmesi suretiyle üzerine belirli bir kâr konularak peşin veya vadeli olarak satılmasıdır” (TKBB Murabaha Standardı). Katılım bankalarında yaygın kullanılan bir finansman yöntemi.

Müşareke: Tarafların hepsinin sermaye koyduğu, kârı paylaşıp zararı üstlendiği ortaklık (TKBB Müşareke Standardı).

Mudarebe: Bir tarafın sermaye, diğer tarafın emek ve yönetim koyduğu ortaklık. Kâr anlaşılan oranda paylaşılır; zararı genellikle sermaye sahibi üstlenir. TKBB’nin bu alanda bir standardı var.

İcare (kiralama): Bir varlığın kullanım hakkının bedel karşılığında devri. Finansal kiralamada süre sonunda mülkiyet kiracıya geçebilir.

Selem: Bedeli peşin ödenip teslimi ileri bir tarihe bırakılan satış; genellikle tarım ürünlerinde kullanılır.

İstisna: Henüz üretilmemiş bir malın (örneğin bir yapının) siparişle yaptırılması sözleşmesi. Eser sözleşmesine dayalı kira sertifikalarının temelinde bu yapı var.

Teverruk: Nakit ihtiyacı için bir malın vadeli alınıp üçüncü bir kişiye peşin satılması. TKBB’nin bu alanda bir standardı var; uygulaması akademik literatürde tartışılıyor.

Sermaye piyasası

Kira sertifikası (sukuk): Varlık kiralama şirketinin bir varlığı ya da hakkı finanse etmek için ihraç ettiği ve sahiplerinin bu varlıktan elde edilen gelirlerden payları oranında hak sahibi olduğu menkul kıymet (SPK III-61.1). Ayrıntısı: Kira sertifikası nedir?

Varlık kiralama şirketi (VKŞ): Yalnızca kira sertifikası ihracı için kurulan şirket. Hazine’nin ihraçları da kendi varlık kiralama şirketi üzerinden yapılıyor.

Katılım endeksi: Borsa İstanbul’da faizsiz finans ölçütlerinden geçen şirketlerden oluşan endeksler (XKTUM, XK100, XK050, XK030). Ayrıntısı: Katılım endeksi nedir?

Arındırma: Uygun şirketlerin yine de elde ettiği küçük orandaki uygun olmayan gelirden hissedara düşen payın hesaplanıp hayra verilmesi. Ayrıntısı: Arındırma nasıl hesaplanır?

Denetim ve uygunluk

Danışma Kurulu (TKBB): Türkiye Katılım Bankaları Birliği bünyesindeki yedi üyeli kurul; katılım bankalarının uyması gereken faizsiz bankacılık ilke ve standartlarını belirler.

Danışma komitesi: Katılım bankalarında ve katılım esaslı çalışan sigorta ve emeklilik şirketlerinde kurulan (bazı şirketlerde dışarıdan hizmet alımıyla yürütülebilen), ürünlerin faizsiz ilkelere uygunluğunu gözeten komite.

İcazet (fıkhi uygunluk görüşü): Bir danışma komitesinin bir ürünün ya da fonun faizsiz finans ilkelerine uygun olduğuna dair verdiği yazılı görüş. Okurken nelere bakılacağı: Katılım fonu ve icazet

Katılım sigortacılığı (tekâfül): “Katılım esaslarına göre icra edilen sigortacılık faaliyeti” (SEDDK yönetmeliği). Uluslararası literatürde tekâfül olarak geçiyor.

Kaynaklar

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Bir ürünün faizsiz finans ilkelerine uygunluğunu ürünü sunan kurumun icazet belgesinden ve resmî açıklamalarından kontrol edin.