Katılım endeksi
Hisse senedinde arındırma nedir, nasıl hesaplanır?
Arındırma, katılım finans ilkelerine uygun kabul edilen bir şirketin yine de elde ettiği küçük orandaki uygun olmayan gelirden (örneğin faiz gelirinden) hissedara düşen payın hesaplanıp hayra verilmesidir. Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB) Danışma Kurulu'nun rehberine göre bu tutar, şirketin altı aylık dönemdeki uygun olmayan gelirinin pay adedine bölünmesiyle ve hissenin elde tutulduğu süreyle orantılanarak bulunur. Şirket zarar etmiş olsa da arındırma yapılır.
Bu sayfa hesap yöntemini anlatır; dinî bir hüküm vermez. Arındırmanın gerekliliği ve tutarın nereye verileceği konusunda yetkili bir kuruma danışın.
Neden gerekiyor?
Katılım endekslerine giren şirketler sıfır faizle çalışmak zorunda değil. Katılım endeksi ölçütleri, uygun olmayan gelirin toplam gelire oranına %5’lik bir üst sınır koyuyor; yani bu sınıra kadar bir pay kabul ediliyor. Arındırma, bu küçük payın hissedara düşen kısmını temizlemenin yolu. Endeks ölçütlerinin ayrıntısı: Katılım endeksi nedir?
TKBB rehberine göre hesap
TKBB Danışma Kurulu’nun “Pay Senetlerine Ait Mahzurlu Kazançları Arındırmaya İlişkin Uygulama Rehberi” (13 Temmuz 2023 tarihli güncel hâli) şu adımları tarif ediyor:
- Dönem: Hesap, bağımsız denetimden geçmiş altı aylık finansal dönemler için yapılır. Hisseyi 12 ay tutan yatırımcı iki kez arındırma yapar.
- Pay başına tutar: Şirketin o dönemdeki uygun olmayan gelirleri toplanır ve şirketin toplam pay adedine bölünür.
- Elde tutma süresi: Hisse dönemin tamamında elde tutulmadıysa, elde tutulan süre dönem süresine bölünür ve pay başına tutar bu oranla çarpılır.
- Toplam: Sonuç, sahip olunan pay adediyle çarpılır.
Faiz geliri için özel kural: Rehbere göre şirketin faiz gelirinden, dönemin enflasyonu ile ortalama anaparanın çarpımı kadar tutar düşülür; enflasyon tutarı faiz gelirini aşıyorsa faiz geliri sıfır kabul edilir. Kuveyt Türk Portföy’e göre KAP formlarında ortalama anapara yer almadığından bu düzeltme çoğu zaman yapılamıyor ve hesaplanan tutar biraz yüksek çıkıyor.
Temettü: Arındırma her dönem sonunda yapıldığı için rehbere göre ayrıca temettü için arındırma yapmaya gerek yok.
Zarar: Şirketin kâr ya da zarar etmiş olması sonucu değiştirmiyor; arındırma yine yapılıyor.
Örnek
Aşağıdaki sayılar uydurmadır, gerçek bir şirkete ait değildir:
| Kalem | Değer |
|---|---|
| Şirketin altı aylık dönemdeki uygun olmayan geliri | 10.000.000 TL |
| Şirketin toplam pay adedi | 500.000.000 |
| Pay başına uygun olmayan gelir | 10.000.000 ÷ 500.000.000 = 0,02 TL |
| Sahip olunan pay | 1.000 |
| Elde tutma süresi | 6 aylık dönemin 3 ayı |
| Arındırma tutarı | 1.000 × 0,02 × 3/6 = 10 TL |
Diğer yöntem: temettü üzerinden
Bazı hesaplayıcılar daha basit bir yol kullanıyor: alınan brüt temettü, şirketin uygun olmayan gelir oranıyla çarpılıyor. Örneğin 200 TL brüt temettü ve %0,5 oran için 1 TL. Bu yöntem şirket temettü dağıtmadığında işe yaramıyor; bu durumda yine elde tutma süresine dayalı hesaba dönmek gerekiyor. Hangi yöntemi kullandığınızı bilerek hesaplayın.
Veriyi nereden bulurum?
Şirketler katılım finans ilkelerine uygunluk bilgilerini Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) yayımladıkları bilgi formlarıyla açıklıyor. Uygun olmayan gelir kalemi bu formlarda yer alıyor. Pay adedi de şirketin KAP sayfasında. Bazı aracı kurumlar ve portföy şirketleri müşterileri için arındırma hesabı da yapıyor.
Fonlarda arındırma
Kuveyt Türk Portföy’e göre fon, yatırımcıların fona giriş-çıkış zamanlarını bilmediği için arındırmayı yatırımcı adına yapamıyor; bu yatırımcıya kalıyor. Fonunuzun izahnamesine ve icazet belgesine bakın: Katılım fonu nedir?
Tutar nereye verilir?
TKBB rehberine göre arındırılan tutar eğitim, sağlık, altyapı ya da yoksullara yardım gibi hayır amaçlarına harcanmalı ve yatırımcı bundan kendisi faydalanmamalı.
Kaynaklar
- TKBB: Pay senetlerine ait mahzurlu kazançları arındırmaya ilişkin uygulama rehberi (13 Temmuz 2023 güncel hâli; Pay Senedi İhracı ve Alım-Satımı Standardı’nın 3.2 maddesine dayanır)
- Kuveyt Türk Portföy: Arındırma nedir?
- Sağlama: Arındırma hesabı (temettü yöntemi, KAP alan adı)
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Bir ürünün faizsiz finans ilkelerine uygunluğunu ürünü sunan kurumun icazet belgesinden ve resmî açıklamalarından kontrol edin.