Harcarken Biriktir
  1. Ana sayfa
  2. Rehber
  3. Katılım endeksi

Katılım endeksi

Katılım endeksi nedir? XKTUM, XK100, XK050 ve XK030 sade anlatım

Yazan: M. S. · Son güncelleme: 8 Ekim 2026

Katılım endeksleri, Borsa İstanbul'da işlem gören ve faizsiz finans (katılım finans) ilkelerine uygun bulunan şirketlerden oluşan endekslerdir. Uygunluk, Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB) Danışma Kurulu'nun "Pay Senedi İhracı ve Alım-Satımı Standardı"na göre belirlenir: şirketin faaliyet alanı uygun olmalı, faizli borcu ve faiz getirili varlıkları belirli bir oranı, uygun olmayan gelirleri toplam gelirinin %5'ini aşmamalıdır. Uygun şirketlerin tamamı BIST Katılım Tüm (XKTUM) endeksini oluşturur; Katılım 100, 50 ve 30 bu havuzdan seçilir.

Endeks ailesi

Borsa İstanbul’un 12 Kasım 2021 tarihli duyurusuna göre katılım endeksleri şu yapıda hesaplanıyor:

Endeks Kod Kapsam
BIST Katılım Tüm XKTUM Standarda uygun bulunan bütün şirketler
BIST Katılım 100 XK100 XKTUM içinden işlem hacmi ve fiili dolaşımdaki piyasa değerine göre seçilen 100 şirket
BIST Katılım 50 XK050 Aynı yöntemle seçilen 50 şirket
BIST Katılım 30 XK030 Aynı yöntemle seçilen 30 şirket
BIST Katılım Sürdürülebilirlik XSRDK Hem katılım hem BIST sürdürülebilirlik ölçütlerini sağlayan şirketler

Borsa İstanbul daha sonra temettü odaklı yatırımcılar için BIST Katılım Temettü endeksini de eklediğini duyurdu.

Kısaca: XKTUM havuzdur, diğerleri o havuzun büyük ve likit şirketlerinden seçilmiş alt kümelerdir.

Bir şirket nasıl katılım endeksine girer?

1. Faaliyet alanı

Şirketin ana faaliyeti faizsiz finans ilkelerine uygun olmalı. Faizli finansman, alkol, kumar, domuz ürünleri gibi alanlarda faaliyet gösteren şirketler, finansal oranlarına bakılmadan dışarıda kalır.

2. Finansal oranlar

TKBB Danışma Kurulu standardını esas alan rehbere göre üç oran hesaplanıyor:

Ölçüt Sınır Neye bölünür?
Faizli borçlar %33 Toplam varlıklar ile piyasa değerinden büyük olanı
Faiz getirili mevduat ve benzeri varlıklar %33 Toplam varlıklar ile piyasa değerinden büyük olanı
Katılım finans ilkelerine uygun olmayan gelirler %5 Toplam gelir

İnternetteki bazı anlatımlarda borç oranı yalnızca “piyasa değerine” ya da yalnızca “toplam varlıklara” bölünüyor. Rehbere göre payda, ikisinden büyük olanı. Bu fark, piyasa değeri hızla değişen şirketlerin endekse girip çıkmasını etkileyebiliyor.

Hesaplar bağımsız denetimden geçmiş altı aylık finansal tablolara göre yapılıyor. Bir oran sınırı az farkla (oranın %10’unu aşmayacak kadar) aşarsa şirket bir sonraki dönemde yeniden değerlendiriliyor; aşım sürerse uygun sayılmıyor.

3. KAP bilgi formu ve komite

Şirketler bu oranları Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) yayımladıkları bilgi formlarıyla açıklıyor. Borsa İstanbul’un endeks kural setindeki değişikliğe göre TKBB ve Borsa İstanbul temsilcilerinden oluşan KAFİF Komitesi bu formları değerlendirip hangi şirketlerin endekse gireceğine karar veriyor. Yeni halka arz olan şirketlerde ise izahnamedeki beyan esas alınıyor.

Endeks ne sıklıkla değişiyor?

Borsa İstanbul katılım endekslerinin bileşenlerini dönemsel olarak güncelliyor ve her güncellemeyi “BIST Katılım Endeksleri Dönemsel Endeks Değişiklikleri” başlıklı duyurularla açıklıyor. Bir şirketin bugün endekste olması, gelecek dönemde de olacağı anlamına gelmiyor. Güncel liste için Borsa İstanbul’un endeks duyurularına bakın.

Katılım endeksi ile BIST 100 farkı

  • BIST 100 büyüklük ve likiditeye göre seçilen 100 şirketi kapsar; faaliyet alanı ya da borç yapısı ölçütü yoktur. Bankalar dahil her sektör girebilir.
  • Katılım 100 ise önce faizsiz finans süzgecinden geçer. Bu yüzden geleneksel bankalar ve yüksek faizli borçla çalışan şirketler katılım endekslerinde yer almaz.

Bu fark, iki endeksin sektör dağılımını ve dolayısıyla getirisini ve riskini birbirinden ayırır. Hangisinin “daha iyi” olduğu sorusunun genel bir cevabı yok.

Sık sorulanlar

Katılım endeksinde olan her hisse “helal” mi? Endeks, belirli bir standarda göre yapılan bir süzgeçtir. Standart sınırlı oranda faizli borca ve uygun olmayan gelire izin verdiği için bazı yatırımcılar ayrıca arındırma yapar: uygun olmayan gelirin kendi payına düşen kısmını hesaplayıp hayra verir. Hesap yöntemi: Arındırma nasıl hesaplanır? Dinî görüş için yetkili bir kuruma danışın.

Katılım endeksine nasıl yatırım yapılır? Endeksin kendisi alınıp satılmaz. Endeksteki hisseler tek tek alınabilir ya da katılım endekslerini izleyen fonlar kullanılabilir. Bu bir yatırım tavsiyesi değildir; araçları karşılaştırırken faizsiz yatırım araçları rehberine bakabilirsiniz.

Endekse girip çıkan şirketleri nereden takip ederim? Borsa İstanbul’un “BIST Katılım Endeksleri Dönemsel Endeks Değişiklikleri” duyurularından ve şirketlerin KAP’taki katılım finans bilgi formlarından.

Kaynaklar

Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Bir ürünün faizsiz finans ilkelerine uygunluğunu ürünü sunan kurumun icazet belgesinden ve resmî açıklamalarından kontrol edin.